babueledi Read in English Lees in Afrikaans Read in isiZulu Read in isiXhosa

banner 1 english

 

DITOKELO TSA HAO TSA MOLAO TSA BASEBETSI, ITSHIRELETSE!

Morero wa bukana ena ke ho araba dipotso tse botswang kgafetsa mabapi Ie ditokelo tseo bahiri ba nang Ie tsona mosebetsing,Ie ho fana ka tlhahiso leseding e sebetsang ya molao ha bahiriwa ba nyaolwa.

Ke thabile hona hoo! Ke fumane mosebetsi!

Ha o hirwa,mohato wa pele ke wa ho tekena kontaraka ya  mosebetsi. 0 na Ie tokelo ya ho fumana tokomane ya melao Ie dipehelo ka mora hore ho tiiswe fatshe hore o fumane mosebetsi. O ka boela wa fumana Ie kopi ya tokomane ya basebetsi ya tataiso Ie kgalemelo. Mohiriwa o lokela ho etsa dintho ka tsela e batlwang ke mohiri Ie ka botshepehi.

Mohiri o na Ie boikarabelo ba ho sebedisana Ie mohiriwa ka tsela e lokileng.

Mohiri o tlameha ho fa mohriwa disebediswa tse hlokahaIang tsa tshlireletseho Ie ditlabakelo tsa ho sebetsa ntle le tefo.

Ke lokela ho fana ka tsebiso nako e kae pele ke qala ka mosebetsi o motjha?

  • Ha o se o sebeditse dikgwedi tse 6, o tlameha ho fana ka tsebiso ya beke.
  • Haeba o se o sebeditse dikgwedi tse fetang ho 6 empa tse ka tlaase ho tse12, o tlameha ho fana ka tsebiso ya dibeke tse 2.
  • Haeba o se o sebeditse nako e fetang selemo o tlameha ho fana ka tsebiso ya dibeke tse 4 pele.
  • Haeba tumellano ya hao ya mosebetsi e hlaosa se fapaneng, ka mohlala: hore o lokela ho fana ka tsebiso matsatsi a kgwedi, tokisetso ena e tla sebetsa ha feela mohiri le mohiriwa e ba tlama ka bobedi.

Naa o mohiri?

Molao wa tshireletso wa basebetsi o etseditswe bahiiriwa feela eseng motho wa ho itshebetsa. Moitshebetsi ke motho ya sebeletsang e mong ka boena e se karolo ya mokgatlo o itseng kapa a hirilwe. Ka mohlala, haeba o bitsa setsebi tsa mathopo a dikgwerekgwere hore a tlo lokisa lethopo Iephunyehileng, hase mohiri o iketsetsa mosebetsi o ka thoko.

Batho ba sebetsang dikhitjhining Ie ba hlwekisang dijarete mme ba sebetsa ka matsatsi a seng makae,ke bahiriwa mme ba wela lenaneng la ba tlasa molao wa tslireletso wa basebetsi. Ebile, ho na Ieditaelo tse kgethehileng tsa mesebetsi ena tse fumanehang websaeteng ya Lefapha la Basebetsi.

Naa basebetsi ba lekanyeditsweng nako e itseng ke bahiriwa?

Motho ya lekanyeditsweng ho sebetsa ka nako e itseng ke motho ya filweng mosebetsi wa nakwana kapa porojeke mme ba tshwanela hore ba ka hirwa. Ka tlwaelo motho a ke ke a fuwa mosebetsi wa nakwana nako e fetang dikgwedi tse tharo. Haeba di ka feta, o tla nkwa o Ie mohiriwa ka botlalo.Tokisetso ena e sebetsa ho  bahiriwa ba fumamang mokgolo o fetang sekepele se itseng se behwang selemo ka seng ke Mookamedi weBasebetsi.  Ka 2016 sekepele se ne se ka ba R205 000 ka selemo. Hape ho na Ie menyetla e meng eo ramolao wa hao a ka kgonang ho o hlalosetsa yona.

Re ka etsang ka batho bao e leng labour brokers?

Haeba o hirilwe ke labour broker kapa o etsa mosebetsi wa nakwana, o ka nna wa romelwa khampharing e itseng hore o ilo sebetsa ka dikgwedi tse tharo feela. Empa haeba o ka sebetsa moo nako e fetang eo,o tla nkwa o se o hirilwe ke khampfiani eo. Haeba ho ka hatakelwa ditokelo leha e Ie dife tsa hao o ka nna wa jarisa labour broker kapa yona khamphani eo molato.

  • Motho eo e leng labour broker o tlameha ho ingodisa Lefapheng la Basebetsi.
  • Haeba labour broker a leleka mohiriwa hore feela a qobe kotlo, seo hase botho.

Thuso! Ke nahana hore ke sebetsa ho feta tekano

Dipehelo Tsa Motheo Tsa Molao wa 75 wa Basebetsi wa1997 (BCEA) di fana ka melao Ie dipehelo tse seng kae tsa bahiriwa. Haeba tumeIIano ya hao ya mosebetsi e na Ie dipehelo tse ngatanyana ho feta tsa BCEA, o ka nna wa sebedisa eo. Empa haeba tumellano ya hao ya mosebetsi e na Ie dipehelo tse ka tlaase ho tsa BCEA, e tla nkelwa sebaka ke ya BCEA.

BCEA e reng ka matsatsi a phomolo?

  • O Iokela ho fumana matsatsi a 15 a nako ya mosebetsi ka selemo a ho phomola. Matsatsi a hao a ke ke a bokellehe, kahoo haeba o sa nke matsatsi a hao ka selemo, o tla fuwa monyetla wa ho a nka dikgweding tse latelang tse tsheleseng  pele o ka lahlehelwa ke ona.
  • Haeba o sebetsa matsatsi a mahlano ka beke,o lokela ho fumana matatsi a 30 a bukudi bakeng sa dilemo tse tharo.
  • O Iokela ho fumana dikgwedi tse nne ntle ho tefo tsa matsatsi a phomolo a botswetse. O ka nna wa kopa mokgolo bakeng sa nako eo ho Unemployment Insuance Fund.
  • O lokela ho fumana matsatsi a mararo a phomolo bakeng sa ho hlokomela boikarabelo ba lelapa bo kang ho shwelwa ke setho sa lelapa, ha ngwana a hlaha kapa a kula. Dintho tsena kaofela ke matsalsi a mararo eseng hore boemo ka bong bo na le letsatsi la teng.

BCEA e reng ka dinako tsa ho sebetsa?

Motho a ka sebetsa dihora tse 45 feela ka beke. Haeba motho a sebetsa matsatsi a mahlano ka beke kapa a ka tlaase, ha a lokela ho sebetsa dihora tse fetang tse robong ka letsatsi. Haeba a sebetsa matsatsi a tsheletseng kapa a fetang ka beke, ha a lokela ho sebetsa dihora tse felang tse robedi ka letsatsi.

Motho a ka sebetsa dihoia tse eketsehileng ha feela ho entswe tumellano mme mosebetsi o lokela ho Iefuwa ka tekanyo e imenneng ha 11/2 ho feta mokgolo wa hora ka matsarsi a tlwaelehileng. Haeba ka tlwaelo motho a sa sebetse ka Sontaha kapa

ka Malsatsi a Phomolo mme a sebetsa nako e eketsehileng ka matsatsi ao, mokgolo wa hae o lokela ho menwa habedi kapa a fumane matsatsi a kgefu.

Tokisetso ena ya dinako tsa ho sebetsa ha e akarelletse basebelsi ba holang tjhelete e fetang sekepele se behilweng ke Mookamedi wa Basebelsi se botelsweng ka hodimo, le hoja se ka nna sa fetolwa ha ho hlokahala.

Bathong! Ke Lekilwe

Mohiri a ka leleka motiruwa haeba ho na le lebaka le utlwahalang HAPE a tatela metjha e loketseng. Ho na le mabaka a mararo feela a ka etsang bore motho a lelekwe -

  • boitshwaro bo sa lokang:
  • mabaka a amanang le tsamaiso ya mosebelsi kapa
  • ho hloleha ho sebetsa hantle

Ho hloleha ho sebetsa hantle ho ka akarelletsa bokudi. Ho lemala kapa ho se be matjato mosebetsing. Mabaka a amanang le tsamaiso ya mosebetsi hangata a akarelletsa ho fokotsa ha basebetsi.

Mohiri o tlameha ho iphaphitha le melao le tataisano ya kgalemo. Haeba ho se na tataiso e jwalo mosebetsing ho tla sebediswa tataiso o belilweng ke Molao wa 66 wa Ditshebedisano le Basebetsi wa 1995 (LRA) Molao wa LRA o fana ka tataiso e

tobileng eo mohiri a tlamehang ho e latela ha a batla ho leleka motho ka lebaka leha e le lefe ho a mararo a boletsweng ka hodimo. Le haeba mohiri a ka ba le mabaka a utlwahalang empa a sa latele tataiso e fanweng ke LRA, o tla be a lelekile

motho ka tsela e hlokang toka.

Boitshwaro bo sa lokang ke eng?

Mofho a ka lelekwa haeba a tlotse molao o hlakileng. Ie hoja a ne a tseba ka ona ho feta moo a ne a kile a o tshepahalla ka nako e telele mosebetsing.

Mohiri o lokela ho bitsa komiti ya kgalemelo mme a tsebise mohiruwa ka seboka seo e le hore a tsebe ho itukisa. Mihiruwa o tlameha ho fuwa monyetla wa ho itlhalosa ka lekgotleng hape o lokela ho dumellwa hore a bitse dipaki tsa hae. Mohiruwa a ke ke a be a se a bitsa moemedi wa hae wa molao ka lekgotleng, hoena le hoo a ka bitsa mokgatlo wa basebetsi kapa mosebetsimmoho le ena.

Le haeba mohiruwa a ka fumanwa a le molato, ho fuwa kahlolo ya ho lelekwa hase kamehla e leng tharollo. Mohiri o lokela ho nahanela maemo a mohiruwa pele a etsa qeto ya ho mo leleka.

Re ka reng ha o lelekelwa ho hloleha ho sebelsa hantle le mabaka a mang le tsamaiso ya mosebetsi ('ho fototsa basebetsi’)?

E le hore mohiri a tle a etsa dintho ka toka o tlameha ho latela metjha e melele ya ho ikopanya le moemedi wa mohiruwa a leng moo boitsebiso bohle o tlang ho hlahlojwa mme mohiruwa a fumanang monyetla wa ho hlahisa maikutlo a hae a fapaneng mme mohiri a mo bolelle mabaka a entseng hore ho fihlellwe diqeto tseo.

Metjha e fanweng ke LRA e hloka nako hore e latelwe hantle mme e hloka hore motho a kopane le mohiri ka makgetlo a fetang bongwe.

Akgente ya hao o tla o hlalosetsa ka ho eketsehileng ka metjha ena.

Re ka reng ka ho lemalla mosebetsing?

Haeba o lemelse mosebelsIng o ka kopa bo lefshwa ke Compensation

Commissionei. Mohiri wa hao o lokela ho o thusa ka ditokomane

Tse hkokahalang e le hore o etse kopo.

Haeba o batla ho lefshwaka lebaka la ho lemala mosebetsing o lokela ho hoopla dintlha tse latelang:

  1. Tsebisa matwetwe kapa mohiri wa hao hang hang ka mora hore o lemale: mohiri o lokela ho tlalehela ke Compensation Commissioner.mme a romele diforomotse hlokahalang.
  2. O lokela ho fumana foromo ya W.CI.2ho mohiri wa haomme o e ise ho ngaka hore a e tlastse. Ka morao ho moo o lokela ho kgutlisetsa foromo ho mohiri.
  3. Mohiri o lokela ho romela foromo ho Compensation Commissioner imme o etsa bonnete ba hore mohiri o na le boitsebiso ba ha obo nakong e le hore ha a fumana ditjhelete tsa hao ho tswa ho Compensation Commissioner a tsebe ho o romela tsona.
  4. Haeba mohiri a sa romela diforomo kapa di kopo tsa hao di nka nako e telele, o lokela ho ikopanya le leng la mafapha a haufi mme o tlalehe bothata.

Naa o lokela o lokela ho fumana mokgolo o lefshwang batho bas a sebetseng?

Haeba o lelekilwe ho sa natswe lebaka) o ka kopa tjhelete ho Unemployment Insurance Fund. Mohiri wa hao o lokela ho o thusa ka diforomo tse nepahetseng mme ka morao ho moo o di ise Lefapheng la Basebetsi.

Re ka reng ka CCMA?

Haeba o nahana hore o lelekilwe ka ho hloka toka, o lokela ho romela kopo ya hao ho CCMA pele matsatsi a 30 a fela ka mora ho lelekwa.CCMA e tla o tsebisa ka letsatsi la conarb. Ka letsatsi leo, mokomishinare o tla hlahloba taba mme a leke ho bona hore na tharollo e ka ba efe. Haeba ho se tharollo, o tla ntshetsa taba eo pele (jwaloka nyewe kgotla).

Ha hwa dumellwa ho emelwa ke akgente CCMA., empa o ka emelwa ke mokgatlo wa basebetsi kapa mosebetsimmoho le wena.

Nomoro ya mohala ya lefapha la CCMA ke:0861 16 16 16.

Difouno tse hlokahalang hore o latele metjha di ka kopitswa websaeteng ya CCMA ho www.ccma.org.za

O ka boela wa kena websaeteng ya Lefapha la Basebetsi mabapi le boitsebiso bo eketsehileng kapa dintlha tse tshohlilweng bukaneng ena ho www.labour.gov.za.

 

english2